Signalen van overmatig alcohol- of middelengebruik herkennen

Je hoeft geen dokter te zijn om te zien dat er iets niet klopt. Vaak voel je het al vóórdat je het kunt benoemen. Iets in de manier waarop iemand beweegt, praat, of reageert zit net niet goed. Dit artikel geeft je taal voor wat je al ziet: een praktische gids waarmee je sneller, rustiger en zekerder kunt ingrijpen. Niet om te oordelen, maar om te zorgen dat iedereen, gast én medewerker, de avond goed en veilig doorkomt.

Het verschil tussen aangeschoten, dronken en ernstig intoxicatie

Niet elke gast met een rood hoofd of een luide lach hoeft geweigerd te worden. Maar er is een spectrum, en het helpt om te weten hoe dat eruitziet:
 

• Aangeschoten: ontspannen, iets luider dan normaal, praat misschien wat meer. Reactietijd is licht vertraagd, maar de persoon is goed aanspreekbaar en weet wat hij doet. Hier gaat nog niks mis.
• Dronken: spraak wordt onduidelijk, coördinatie holt achteruit, ogen zijn wazig of glazig. De persoon heeft moeite met focussen, kan herhaaldelijk zijn bestelling vergeten of juist te agressief reageren op een simpele vraag. Dit is het moment om te stoppen met schenken.
• Ernstig intoxicatie: de persoon kan nauwelijks nog rechtop staan of zitten, reageert traag of nauwelijks, is verward of niet meer goed aanspreekbaar. Dit is een situatie waarbij je extra alert moet zijn op de veiligheid van de persoon zelf.

Lichamelijke signalen die je niet over het hoofd mag zien

Naast gedrag zijn er ook lichamelijke signalen die je kunt spotten tijdens een kort contact aan de bar of bij een tafel:

• Ogen die niet meer scherp stellen, of een blik die door je heen kijkt
• Wankelen of vasthouden aan de bar, stoelrand of tafel
• Rode of juist bleek-grijze huidskleur
• Spraak die langzamer wordt, woorden die niet meer kloppen
• Misselijkheid, bleekheid of overmatig zweten

En dan is er nog het signaal dat het minst wordt opgemerkt: iemand die plotseling erg stil, slaperig of afwezig wordt. Dat is net zo'n teken als overmatige luidruchtigheid, en wordt vaker gemist.

Bij ernstige signalen, iemand die niet meer reageert, misselijk wordt in een slapende houding, of bewustzijn verliest, bel je 112. Dat is geen overdrijving, dat is de enige juiste keuze.

Gedragssignalen: wat je hoort en voelt in de interactie

Soms zit het niet in hoe iemand eruitziet, maar in hoe het gesprek aanvoelt:

• De bestelling wordt meerdere keren herhaald alsof het eerste antwoord niet is gehoord
• Iemand reageert buitenproportioneel op iets kleins — te vrolijk, te boos, of te verdrietig voor de situatie
• Ongepast fysiek contact: te dichtbij komen, aanraken terwijl dat niet uitgenodigd is
• Een stemming die in korte tijd omslaat van gezellig naar agressief of juist ingetrokken

Dat laatste, de plotselinge omslag, is een belangrijk signaal. Alcohol versterkt wat er al is, en een gast die eerst gezellig was en nu opeens bits reageert, geeft je aan dat de balans voorbij is.

Drugs: moeilijker te herkennen, maar dit zijn de aanwijzingen

Dit is een onderwerp waar medewerkers soms huiverig over zijn, maar het hoort bij de praktijk. Je bent geen politie en je hoeft niets te bewijzen, maar je kunt signalen spotten:

• Pupillen die niet kloppen bij de lichtomstandigheid: te wijd in een verlichte ruimte, of juist extreem klein.
• Overmatige energie die niet past bij de alcoholconsumptie: iemand die veel gedronken heeft maar abnormaal helder en snel overkomt.
• Extreme sufheid of desoriëntatie: los van duidelijk alcoholgebruik.
• Kaakklemmen of malen: het krachtig op elkaar klemmen van tanden of kiezen of tandenknarsen.

Het gaat er niet om dat je een diagnose stelt, het gaat erom dat je signalen herkent die aangeven dat iemand niet volledig in control is van zichzelf. En dat is precies het moment waarop jij de afweging maakt.

Discreet observeren: hoe doe je dat zonder iemand te staren?

Je hoeft niet te wachten tot iemand omvalt. Maar opvallend staren of iemand publiekelijk aanwijzen werkt ook niet. Een paar manieren om discreet te blijven:
 

• Gebruik het contact bij het serveren. Een drankje bijvullen, een bestelling opnemen. Dat zijn momenten waarop je van dichtbij ziet hoe iemand reageert. Je hoeft er geen extra tijd voor te nemen.
• Bied water aan als brug. "Kan ik ook een karaf water voor aan tafel brengen?" is een neutrale opener die je tegelijk tijd geeft om te kijken hoe iemand reageert.
• Wissel kort af met een collega. "Let jij ook even op tafel 6?" is een simpele manier om een tweede mening te krijgen zonder er een grote zaak van te maken.

Je hebt het gesignaleerd. Wat nu?

Je hebt gezien wat je ziet. Dan:

1. Stop met schenken. Dat doe je vriendelijk maar duidelijk (zie ook het artikel over verantwoord alcohol schenken voor de concrete zinnen).
2. Informeer een collega of leidinggevende. Niet als je iemand wilt aanklagen, maar zodat je niet alleen staat en er iemand meekijkt. 
3. Bij een ernstige situatie: zorg dat iemand nuchter meegaat. Iemand alleen naar buiten sturen is geen oplossing. Bel desnoods een taxi. of vraag of er vrienden zijn die het kunnen overnemen. 
4. Weet wanneer je 112 belt. Iemand die niet meer aanspreekbaar is, in zijn eigen braaksel dreigt te liggen, of totaal de controle kwijt is: dit is geen situatie om zelf op te lossen. Bel hulp, leg iemand in stabiele zijligging als je dat kunt, en zorg dat er iemand bij blijft.

En tot slot: je eigen veiligheid. Ga niet alleen een escalerende situatie in. Schakel op tijd een collega in en handel samen, niet solo.

Meer leren over het signaleren van alcohol- en middelengebruik? 

Je hoeft geen expert te zijn om te zien dat iets niet klopt. Je voelt het vaak al voordat je het kunt benoemen. Dit artikel geeft je taal voor wat je al ziet: zodat je eerder, rustiger en zekerder kunt ingrijpen. Dat is goed voor de gast, goed voor de sfeer in je bedrijf en goed voor jezelf.

Wil je ook leren hoe je dit in de praktijk aanpakt, inclusief oefenen met echte situaties? Bij de Sociale Hygiëne Cursus train je precies dit, met aandacht voor zowel de regels als de praktijk achter de bar.